Tehlikeli Atık Geri Dönüşümü
Tehlikeli Atık Geri Dönüşümü
Tehlikeli Atık Nedir?
Tehlikeli atıklar; insan sağlığına, çevreye ve tüm canlılara zarar verme potansiyeli bulunan; fiziksel, kimyasal, biyolojik, toksik, patlayıcı, korozif veya kanserojen özellikler taşıyan atıklardır. Bu atıklar Atık Yönetimi Yönetmeliği (02.04.2015 / 29314) kapsamında tanımlanmış olup, yalnızca lisanslı tesislerde yönetilmesi zorunludur.
Yanıcı, yakıcı, patlayıcı, zehirli veya kanserojen özellik taşıyan tüm atıklar tehlikeli atık sınıfında değerlendirilir. Mevzuata göre bu atıklar; oluşum süreçlerine, kaynaklarına ve içeriklerine bağlı olarak farklı sınıflara ayrılır ve her biri için özel yönetim esasları uygulanır.
Tehlikeli atıkların uygun proseslerle arındırılması, geri kazanılması veya güvenli şekilde bertaraf edilmesi; çevresel risklerin önlenmesi ve sürdürülebilir çevre yönetimi açısından büyük önem taşır.
Tehlikeli Atık Türleri
Tehlikeli atıklar, kaynağına ve içeriğine göre genel olarak aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:
• Endüstriyel Atıklar: Üretim ve proses artıkları
• Kimyasal Atıklar: Solventler, asitler, bazlar, boyalar, yapıştırıcılar
• Biyolojik Atıklar: Laboratuvar ve biyokimyasal içerikli atıklar
• Organik Atıklar: Yağlar ve organik solventler
• İnorganik Atıklar: Metal, cam ve seramik esaslı atıklar
• Elektronik Atıklar (E-Atık): Bilgisayar parçaları, devreler, elektronik kartlar
• Pil ve Akü Atıkları: Lityum, kurşun ve nikel-kadmiyum içeren ürünler
Ön İşlem Tesisleri ve Faaliyet Alanları
Ön işlem tesisleri; tehlikeli atıkların geri kazanım, bertaraf veya enerjiye dönüştürülmeden önce fiziksel ve kimyasal olarak uygun hale getirilmesini sağlayan tesislerdir. Bu tesislerde yürütülen faaliyetler, ilgili bakanlık tarafından verilen lisanslar kapsamında ve yasal mevzuata uygun olarak gerçekleştirilir.
Başlıca ön işlem faaliyetleri şunlardır:
• Atıkların ayrıştırılması ve sınıflandırılması
• Sıvı ve katı atıkların stabilizasyonu
• Kontamine ambalajların temizlenmesi ve hazırlanması
• Kırma, kurutma ve yoğunlaştırma işlemleri
• Tehlikelilik azaltma ve geçici depolama
Tüm süreçler, Mobil Atık Takip Sistemi (MoTAT) üzerinden izlenir ve çevre yönetim sistemleri çerçevesinde kayıt altına alınır.
Geri Kazanım Prosesleri
Tehlikeli atıkların geri kazanımı; atığın türüne, fiziksel yapısına ve kimyasal içeriğine bağlı olarak farklı yöntemlerle gerçekleştirilir. Yaygın geri kazanım yöntemleri şunlardır:
• R2 – Solvent Geri Kazanımı: Kullanılmış solventler damıtma yöntemiyle saflaştırılarak yeniden kullanıma kazandırılır.
• R4 – Metal ve Metalik Bileşiklerin Geri Kazanımı: Metal içeren çamur, toz ve filtre atıkları hammaddeye dönüştürülür.
• R5 – Anorganik Maddelerin Geri Kazanımı: Cam, seramik ve benzeri malzemeler çeşitli sektörlerde yeniden değerlendirilir.
• R6 – Asit ve Bazların Geri Kazanımı: Kimyasal proseslerden çıkan asidik ve bazik atıklar yeniden işlenir.
• R9 – Atık Yağların Geri Kazanımı: Atık yağlar enerji üretimi veya baz yağ elde edilmesi amacıyla değerlendirilir.
• R13 – Ön Depolama: Geri kazanım veya bertaraf öncesinde atıkların uygun koşullarda geçici depolanması sağlanır.
Akü ve Pil Geri Kazanımı
Kurşun-asit aküler, şarjlı piller, lityum iyon ve nikel-kadmiyum bataryalar; ağır metal içermeleri nedeniyle özel işlem gerektiren tehlikeli atıklardır. Bu atıklar, güvenlik prosedürleri kapsamında toplanır, ayrıştırılır ve lisanslı nihai geri kazanım tesislerine yönlendirilir.
Elektronik Atıkların (E-Atık) Yönetimi
Elektronik atıklar, hızla artan tehlikeli atık türleri arasında yer almaktadır. Kullanım dışı kalan bilgisayarlar, telefonlar, yazıcılar, televizyonlar ve endüstriyel elektronik ekipmanlar; yasal mevzuata uygun şekilde toplanır ve geri kazanıma hazırlanır.
E-atık yönetimi sayesinde:
• Altın, gümüş, paladyum gibi değerli metaller geri kazanılır,
• Plastik ve cam malzemeler yeniden kullanıma kazandırılır,
• Ağır metal ve toksik içeriklerin çevreye zarar vermesi önlenir.
Atık Kodları ve Mevzuata Dayalı Sınıflandırma
Tehlikeli atıklar, Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4’te yer alan Avrupa Atık Kataloğu (EWC/AAY)’na göre kodlanır. Kodlama, atığın kaynağını ve tehlikelilik durumunu ifade eder.
Örnek tehlikeli atık kodları:
• 13 01 10* – Halojenli motor yağları
• 14 06 03* – Solvent karışımları
• 16 01 07* – Tehlikeli madde içeren yağ filtreleri
• 16 06 01* – Kurşun piller
• 16 02 13* – Tehlikeli maddeler içeren elektronik atıklar
• 20 01 33* – Ayrı toplanmış piller ve bataryalar
(*) Yıldız işareti, atığın tehlikeli atık olduğunu gösterir ve yalnızca lisanslı firmalar tarafından yönetilebilir.
Yasal Mevzuata Uygunluk
Tehlikeli atık yönetimi ve geri dönüşüm faaliyetleri aşağıdaki mevzuatlar doğrultusunda yürütülür:
• Atık Yönetimi Yönetmeliği
• Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği
• Elektrikli ve Elektronik Eşya Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
• Mobil Atık Takip Sistemi (MoTAT)
• ISO 9001, ISO 14001 ve iş sağlığı–güvenliği yönetim sistemleri
Geleceği Korumak İçin Sorumlu Atık Yönetimi
Tehlikeli atıkların doğru şekilde yönetilmesi;
• çevresel risklerin azaltılmasını,
• doğal kaynakların korunmasını,
• döngüsel ekonominin desteklenmesini sağlar.
Geri kazanım odaklı yaklaşımlar sayesinde hem çevresel sürdürülebilirlik sağlanır hem de ekonomik değer yaratılır.